De formatie duurt voort. We weten niet zeker wie de nieuwe Nederlandse premier moet worden. We weten wel zeker dat Geert Wilders het niet zal worden, evenals Omtzigt, van der Plas en Yesilgöz. Over eventuele kandidaten is nog weinig bekend. Namen circuleren, maar nog niks is bevestigd. Wie wordt de premier?

Allereerst maar eens de basis behandelen; wat doet de premier van Nederland eigenlijk? De premier, of minister-president, is formeel vooral het gezicht van het kabinet en de voorzitter van de ministerraad. Hij heeft geen grote bevoegdheden in de ministerraad, maar heeft wel een sturende rol. De premier is tevens lid van de Europese raad, en snoept zo wat af bij de minister van Buitenlandse Zaken.
De minister-president van Nederland is in alles vooral een coördinator en een brandjesblusser, zeker in het kabinet onderling. Hij is daarnaast ook ‘woordvoerder’ van de hoofdlijnen van het kabinetsbeleid, en zal na Prinsjesdag deze hoofdlijnen verdedigen bij de Algemene Politieke Beschouwingen.
Daarnaast is de minister-president ook bijna altijd Minister van Algemene Zaken. In deze hoedanigheid onderhoudt de premier contact met de koning en is hij verantwoordelijk voor de Rijksvoorlichtingsdienst. 

Op basis van deze functiebeschrijving is best een algemeen profiel op te stellen van wie we als premier zouden willen hebben. Omdat het iemand is die moet coördineren, is het fijn als dat iemand is die daar ervaring mee heeft of in ieder geval in staat is om goed te zijn in contact leggen met mensen. Het moet iemand zijn die goed kan onderhandelen. Het is ook iemand die in de Europese Raad zitting neemt, dus een beetje internationale allure zou een pré zijn. Nu kan dat best gaandeweg ontstaan, maar als er iemand is die dit al heeft, dan is dat mooi meegenomen. En als Minister van Algemene Zaken, een functie waarbij de minister wekelijks contact heeft met de koning, is het ook fijn als de premier en de koning goed overweg kunnen, voordat Willem-Alexander wekelijks gebeld wordt door iemand die hem het bloed onder de nagels vandaan kan halen. 

Op basis van deze eisen lijkt Frans Timmermans de beste papieren te hebben. Hij is goed in onderhandelen, weet hoe het werkt in de ministerraad (hij was immers zelf minister) en heeft een internationale bekende status (hij was immers vice-president van de Europese Commissie). Maar helaas; Timmermans behoort tot de verkeerde (aldus Wilders en mede-onderhandelaars) partij, dus deze naam kan doorgestreept worden. 

Ook Ronald Plasterk wordt genoemd. Hoewel hij ook minister is geweest én ook kan onderhandelen, heeft hij helaas geen internationale allure. Misschien maar niet.
Een andere naam die genoemd wordt is Klaas Dijkhoff, van VVD-huize. Kan ook goed onderhandelen, weinig internationale status, en, dat is misschien het meest jammerlijke; hij wil niet. Ook Kim Putters wordt in hetzelfde artikel genoemd, maar goed, die trad ook al als informateur op, en hij is van PVDA-huize, waar de meeste partijen toch niet mee in zullen stemmen. 

Alle kandidaten die genoemd worden, zijn politici of mensen die werken in de publieke sector, terwijl dit juist een tijd is waarin we mensen nodig hebben die boven de partijen uit stijgen. Misschien is het tijd voor iemand buiten de publieke sector?

Dan kunnen we gaan kijken naar andere Nederlanders. Gelukkig is in 2004 onderzoek gedaan door de KRO wie de grootste Nederlander aller tijden is. Daar kwamen, bovenaan, de namen Pim Fortuyn, Willem van Oranje en Willem Drees uit. Dat zouden dus goede kanshebbers voor het premierschap moeten zijn. Om duidelijke redenen zijn ze dit helaas niet.
Dan kunnen we kijken op de lijst met genomineerden. Daar zien we mensen als Aletta Jacobs, Rudolph Thorbecke, en Freddy Heineken. Als we wat verder kijken, dan komen we bij de eerste mensen die daadwerkelijk nog in leven zijn: Marco van Basten, Kees van Kooten, en DJ Tiësto. Al deze mensen worden in Nederland ontzettend gewaardeerd, kunnen boven de partijen uitstijgen en kunnen (denk ik) genoeg steun krijgen van politieke partijen.

Hoe zit het met de coördinatie? Hierin doen alle vier de mannen het eigenlijk wel goed.  Tiësto is een muzikant en moet in die hoedanigheid veel samenwerken. Marco van Basten is voetballer en heeft in die hoedanigheid jarenlang met 10 anderen in een veld moeten spelen om een gezamenlijk doel na te streven. Maar hij is ook voetbaltrainer, en in die positie zal hij ongetwijfeld ook hebben moeten leren coördineren. Alleen Kees van Kooten blijft iets achter; als schrijver en cabaretier diende hij vooral veel met Wim de Bie samen te werken, maar hij heeft nooit een trainende rol gehad. Toch is het mijn vermoeden dat Kees van Kooten hier wel in kan groeien. 

Hoe kijkt de koning naar deze mensen? Het is onbekend hoe Kees van Kooten de koning tegenover elkaar kijken, maar wel bekend is dat de koning bij zijn bezoek aan Zwolle in 2016 een liedje van Kees van Kooten citeerde. Misschien is dat de start van een heuglijke samenwerking? Voor zover ik kon vinden hebben de koning en Marco van Basten niets bijzonders met elkaar, al is wel algemeen bekend dat de koning fan van voetbal is. Of de koning en Tiësto iets met elkaar hebben is ook onbekend, maar Tiësto heeft wel een lintje gekregen van de koning en heeft ook al eens mogen optreden tijdens Koningsdag. 

Dan blijft vooral de internationale ervaring over, en hier floreren vooral twee namen: Marco van Basten en Tiësto.
Van Basten is drievoudig Europees kampioen voetballer en tweevoudig uitgeroepen tot beste  wereldvoetballer. Hij heeft meer dan 50 interlands gespeeld en is op internationaal niveau bekend. Tiësto is ook op internationaal niveau bekend, en is meerdere keren benoemd tot beste DJ ter wereld. Hij mocht de Olympische Spelen in Griekenland openen en heeft opgetreden over de hele wereld. Hij kan genieten van meer internationale allure dan van Basten, maar heeft ook minder leiderschapskwaliteiten dan de laatstgenoemde. 

Het kiezen van een premier is niet gemakkelijk. Er komt veel kijken bij de plek in het Torentje. Leiderschap, verbinding, internationaal statuut. De vier politici die de hoofdrol spelen in deze formatie worden het in ieder geval niet. Wie het wel wordt, is over aan hen, maar met een beetje creativiteit en een beetje goede wil komen ze met een premier op de proppen die daadwerkelijk een premier voor alle Nederlanders kan zijn. 

Marco van Basten of DJ Tiësto zullen (wellicht jammer) geen premier van Nederland worden. Iemand die bekend is met de politiek, of op zijn minst met het openbaar bestuur, zal deze taak op zich moeten nemen. Speculeren over wie het wel en wie het niet kan worden is, alhoewel leuk, ook enigszins nutteloos omdat er geen bewijzen of toezeggingen vanuit de onderhandelaars zijn gekomen. De formatie is, en blijft, een onvoorspelbaar proces, en wie de volgende premier zal zijn is een kwestie die maar door een handjevol mensen besloten zal worden. Ik zie die keuze met verwachting tegemoet.

Photo by Martijn Vonk on Unsplash