Je hebt vast wel eens van Spanje gehoord, dat Zuid-Europese land waar je misschien wel eens bent geweest toen je klein was of tijdens je afstudeerzomer. Maar Spanje is meer dan alleen strand, paella en feesten.
Spanje heeft meer dan 50 UNESCO-werelderfgoedlocaties, waaronder oude Romeinse ruïnes en natuurlandschappen. Bovendien heeft de Organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (UNESCO) het programma ‘Memory of the World‘, dat tot doel heeft documentair materiaal te faciliteren en te bewaren en universele toegang daartoe mogelijk te maken. Spanje heeft 16 documenten die deel uitmaken van dit programma, zoals bijvoorbeeld het Tratado de Tordesillas of het archief van het Europees Bureau voor Oorlogszaken in Madrid.
Ik kom uit León, een kleine stad in het noordwesten van Spanje, grenzend aan het Cantabrisch Gebergte, Asturië, Galicië en Portugal. Mijn stad staat bekend als de stad met de meeste bars per inwoner in Spanje (5 bars per 1000 inwoners). Maar er is meer dan dat: onze Semana Santa (Heilige Week) is erkend als een festival van internationaal belang voor toeristen, en we hebben twee van de drie gebouwen die Antoni Gaudí buiten Catalonië ontwierp: het bisschoppelijk paleis van Astorga en Casa Botines. Binnen het Memory of the World-programma is het Decreta van León uit 1188 opgenomen (de oudste documentaire uiting van het Europese parlementaire systeem).
Het decreet van León uit 1188
In 1188 was het Iberisch schiereiland verdeeld in verschillende koninkrijken: León en Galicië, Castilië, Aragón, Navarra, Portugal en de Taifa-koninkrijken in het zuiden. De Reconquista, die in de 9e eeuw was begonnen, was nog niet voorbij en León vocht ook nog eens tegen Castilië en Portugal om grondgebied. Het koninkrijk León bevond zich daardoor in een economische crisis. Dit alles leidde ertoe dat de kroon nieuwe belastingen invoerde. De bevolking van León reageerde hier niet positief op en eiste compensatie en een regulering van de uitgaven van de kroon.
Alfonso IX regeerde destijds. Hij was in januari 1188 tot koning van León en Galicië gekroond en besloot de onrust te bedwingen door een Curia Regia bijeen te roepen in het klooster van de La Real Colegiata de San Isidoro in León. Een Curia Regia was een middeleeuwse politieke raad die de koning adviseerde. Voor het eerst in de geschiedenis van de kroon riep de koning niet alleen edellieden en geestelijken bijeen, maar ook vertegenwoordigers van steden en dorpen, die door het gewone volk waren gekozen. Deze ongebruikelijke beslissing maakte de Curia Regia van 1188 tot een precedent voor wat later bekend zou worden als parlementaire rechtbanken.
Uit die bijeenkomst kwam het Decreet van León van 1188 voort. Daarin werden de rechten en vrijheden van de burgers vastgelegd en werd van iedereen in het koninkrijk geëist dat ze de wet gehoorzaamden, ongeacht hun sociale status. Ook werd een regeringsvorm geschetst waarin het gewone volk deelnam door vertegenwoordigers uit steden en dorpen te kiezen. In het Eerste Decreet verklaart Alfonso dat hij, na een hofzitting in León met de aartsbisschop, bisschoppen, edelen van het koninkrijk en gekozen burgers uit elke stad, zwoer de goede zeden te respecteren die door zijn voorgangers waren ingesteld voor alle mensen in het rijk, zowel geestelijken als leken. Bovendien bevat Decreet II procedurele waarborgen, zoals dat niemand schade mocht ondervinden vanwege een beschuldiging of gerucht. Ook werden echtscheiding en privégeweld verboden en werd onderdanen opgedragen recht te zoeken bij de koning. Verder mocht noch de koning, noch iemand anders iemands huis vernielen of diens wijngaarden of bomen omhakken.
Na 1188 vonden er geen volledige vergaderingen van de Curia Regia meer plaats zonder de aanwezigheid van stadsafgevaardigden. Het nieuws verspreidde zich snel en steden eisten voortdurende vertegenwoordiging in latere vergaderingen, zoals die in Benavente in 1202, León in 1208 en daarna.
Erkenning van de bakermat van het parlementarisme.
In februari 2011 kende de regering van Castilla y León de stad de titel Cuna del Parlamentarismo (Wieg van het Parlementarisme) toe. Het besluit volgde op een verzoek van de gemeenteraad van León en een positief advies van de Koninklijke Academie voor Geschiedenis. De titel was belangrijk omdat de claim daarmee van een lokale traditie werd omgezet in officiële erkenning. León had immers al lange tijd zijn plaats in de Europese politieke geschiedenis verdedigd.
Twee jaar later kreeg Leóns standpunt internationale erkenning. In 2013 nam UNESCO het Decreet van León uit 1188 op in het Register van het Wereldgeheugen en beschreef het als “de oudste documentaire uiting van het Europese parlementaire systeem”.
In maart 2019 presenteerde het Spaanse Congres van Afgevaardigden het boek “Las Cortes de León: cuna del parlamentarismo”, een gezamenlijke uitgave van de Cortes Generales en het Centre for Political and Constitutional Studies. Op dezelfde dag werden de Pendones del Reino de León, de historische banieren van het oude koninkrijk, geparadeerd over de Carrera de San Jerónimo voor het Congresgebouw. Op 30 juni 2023 was León gastheer voor de opening van het parlementaire deel van het Spaanse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie. Het programma begon met een internationale conferentie ter gelegenheid van de Dag van het Parlementarisme, geopend door Koning Felipe VI en voorgezeten door de voorzitters van het Congres van Afgevaardigden en de Senaat.
Conclusie
León wordt vaak over het hoofd gezien door toeristen die liever naar Madrid, Barcelona of de Middellandse Zeekust gaan. Hetzelfde geldt voor het parlementarisme, dat tegenwoordig vaak als vanzelfsprekend wordt beschouwd. Stemmen of het idee dat macht door de wet beperkt moet worden, lijken misschien gewoon, maar deze principes waren niet altijd vanzelfsprekend. Documenten zoals het Decreta van León uit 1188 herinneren ons eraan dat de vraag naar verantwoording, vertegenwoordiging en rechtvaardigheid diep geworteld is in de Europese geschiedenis.
