Introductie
Huxit is een term die is ontstaan vanwege de Brexit. De term houdt precies hetzelfde in alleen met een ander land: de mogelijkheid dat Hongarije in de toekomst de Europese Unie verlaat. Sinds de toetreding van Hongarije in 2004, is het land ontwikkeld tot een invloedrijke maar controversiële lidstaat. Wat begon als een veelbelovende democratische rechtsstaat na de val van de Sovjet-Unie, is uitgebloeid tot een land waar democratie, rechtsstaat en vrijheid onder druk staan. Na meerdere waarschuwingen en sancties van de Raad en de andere lidstaten is er nog maar weinig veranderd. Dit leidt tot een dringende vraag: hoe kan het dat Hongarije, ondanks meerdere waarschuwingen en sancties, nog steeds deel uitmaakt van de EU?
Wie is er aan de macht in Hongarije?
Viktor Orbán is geboren in 1963 en groeit op als een fanatiek, wijsneuzerig kind. Hij studeert rechten en in 1988 richtte hij een partij op: Bond van jonge Democraten (later Fidesz). Deze groep intellectuelen is niet enthousiast over de situatie in Hongarije op dat moment. Hongarije is een satellietstaat van de Sovjet-Unie, en de leden van Fidesz zijn daar sterk op tegen. Orbán en zijn collega’s lobbyen voor vrij burgerschap en een liberaal economisch en sociaal beleid. Op 25 maart 1990 krijgt Hongarije haar eerste democratische verkiezingen. Dit luidt de start van Orbáns politieke carrière in en hij neemt plaats in de oppositie.
In de jaren ‘90 maakte de linkse regering een rommel van de Hongaarse politiek, waardoor Orbán een kans zag. Door de rechterflank te mobiliseren aan de hand van nationale en conservatieve denkbeelden lukt het Orban de verkiezingen te winnen. Viktor Orbán wordt op 35-jarige leeftijd premier van Hongarije.
Na een korte pauze slaat Fidesz twee keer zo hard terug en komt hij terug in het parlement met 52% van de stemmen. Door samen te werken met de christendemocraten hebben ze een 2/3e meerderheid in het parlement en kunnen ze de grondwet wijzigen. En dat gebeurt. De democratie die in Hongarije vanaf de jaren ‘90 begon te bloeien mede mogelijk gemaakt door Orbán, wordt door hemzelf ook geleidelijk weer afgebroken.
De persvrijheid in Hongarije komt in de knel door de politieke vriendjes van Orbán die alle onafhankelijke media opkopen. In 2020 waren dat al 470 nieuwsorganisaties. Daarbij heeft de Hongaarse premier nauwe banden met het staatshoofd van Polen, deels vanwege de democratische erosie die ook in Polen speelde. Ook spannen de regeringen van verscheidene Oost-Europese landen samen in de Viségrad-groep. Samen vormen ze een anti-migratie front binnen de EU. Tevens heeft Orbáns parlement de macht van het Hooggerechtshof in Hongarije flink ingeperkt door middel van een grondwetswijziging. De instituties die Orban in toom zouden moeten houden, hebben verloren.
Zijn 2 grootste vijanden op dit moment zijn George Soros en Judith Sargentini. George Soros is een Amerikaans-Hongaarse zakenman en activist die zich inzet voor democratisering, ook in Hongarije. Soros heeft een eigen stichting waarmee hij organisaties financiert in 100 verschillende landen die proberen de democratie, persvrijheid, vrouwenrechten en opvang van migranten te ontwikkelen en bevorderen. Judith Sargentini is de EU-parlementariër die het onderzoek naar Hongarije leidt wat betreft de rechtsstatelijkheid in het land. Beide personen staan haaks op het beleid dat Orbán probeert door te voeren en worden daardoor gezien als staatsvijand.
Het volk is gepolariseerd. De aanhangers van Orbán zijn volledig aan boord. Ook zij zien de Europese Unie als de vijand. De inmenging van de EU en bijkomende verplichtingen zijn slecht en werken niet in het voordeel van de reguliere Hongaar. Zij stellen dat Orbán opkomt voor de normale burger. Daarentegen is er ook een groep Hongaren die Orbán als een dictator opstelt: de bevolking heeft geen toegang meer tot betrouwbare informatie en de premier heeft te veel macht.
Hongarije en EU, voor en na toetreding
Sinds de val van de Sovjet-Unie in de jaren ‘90, is Hongarije een democratisch land waar liberale waarden centraal staan. Europese integratie is daar een logisch gevolg van. De democratie van Hongarije was nog pril, maar het Westen wilde de voormalige Oostbloklanden naar hun toetrekken uit angst voor een opnieuw assertief Rusland. Hoewel de democratische Europese waarden nog niet sterk geformaliseerd waren, is Hongarije (samen met andere Oost-Europese landen) lid geworden op 1 mei 2004. 84% van de bevolking van Hongarije was positief over de toetreding van het land.
Sinds de toetreding van Hongarije in 2004, heeft het land veel ontwikkelingen doorgemaakt. Het BBP per hoofd van de bevolking van Hongarije is gestegen van €12.700 (2003) naar €30.400 (2024). Dat betekent dat het BBP per hoofd van de bevolking met een factor van 2,39 vermenigvuldigd is. Daarnaast is de totale werkgelegenheid toegenomen van 3957,49 duizend personen (2003) naar 4788,06 duizend personen (2024). Dat is een groei van 20,98%.
Elk lid van de Europese Unie kan profiteren van het EU-budget. Zodra jouw land een grote economie heeft, kan de financiering ook toenemen. Dit geldt ook voor Hongarije. Hongarije ontvangt zo’n 3,4 miljard euro aan financiering en subsidies. Het grootste deel hiervan wordt gebruikt voor natuurlijke hulpbronnen en milieu (53,9%). Daarbij wordt 41,7% gebruikt voor het bevorderen van cohesie, veerkracht en normen en waarden. Ten slotte, wordt de rest van het geld gespendeerd aan (1) eengemaakte markt, innovatie en digitaal beleid, (2) migratie en grensbeheer, (3) veiligheid en defensie, (4) buurlanden en de wereld en (5) Europees openbaar beleid.
Het 7-jarige EU-budget is astronomisch. Voor het beschermen van het geld en de lidstaten is het conditionaliteitsmechanisme opgesteld. Aan de hand van het conditionaliteitmechanisme kan de EU betalingen opschorten wanneer deze de Europese regels omtrent de rechtsstaat schenden. Aan het mechanisme zitten voorwaarden vast. Onder deze voorwaarden mag de Europese Commissie het mechanisme toepassen: (1) er moet ten minste één van de beginselen (waarnaar het reglement van het mechanisme verwijst) van de rechtsstaat geschonden zijn, (2) de schending moet betrekking hebben op handelingen en situaties die te wijten zijn aan overheidsinstanties, (3) de schending moet een ernstig risico vormen voor het financiële beheer van de begroting of de algemene financiële belangen van de Europese Unie. Dit mechanisme is voor de eerste keer toegepast op Hongarije in december 2022. Er werd in totaal 6,3 miljard euro bevroren. Gecombineerd met 27 voorwaarden waar Hongarije aan moet voldoen om de uitholling van de rechtsstaat tegen te gaan. Aan een deel van die voorwaarden is voldaan waardoor in december 2023 er weer geld vrijkwam voor Hongarije. Het land heeft bijvoorbeeld de onafhankelijkheid van het Hooggerechtshof versterkt.
Opinie over elkaar
Enerzijds zijn er politici die stellen dat de EU meerdere kenmerken deelt met de Sovjet-Unie. Alle regels worden opgesteld door Brussel en de nationale politici mogen niets meer beslissen. Hongarije was in de jaren ‘90 een satellietstaat van de USSR en is daar tot voor kort pas van vrij. Dat zouden ze niet nog een keer laten gebeuren. Viktor Orbán zelf stelt ook dat er een leven is buiten de EU. Echter heeft de premier duidelijk gemaakt dat Hongarije niet van plan is de EU te verlaten. Geen sprake van vertrek dus, maar volgens Orbán is er wel hervorming nodig. In 2026 zullen nieuwe parlementsverkiezingen plaatsvinden in Hongarije. Hoe de bevolking zich situeert wat betreft de Europese bemoeienis zal daar zeker een rol in spelen.
Hongarije krijgt subsidies en financiering voor de ontwikkeling van het land, met de focus op rechtsstaat, democratie en mensenrechten. Hierboven is vernoemd dat het 3,4 miljard euro per jaar bedraagt. Indien Hongarije de EU verlaat, zullen ze dit extra zakcentje moeten inleveren. De positie van de leden van de EU wordt alsmaar negatiever jegens Hongarije. De beleidsvoorkeuren van het zittende parlement zijn niet in overeenstemming met de prioriteiten van de Europese Unie. Hongarije ligt vaak dwars wat betreft Oekraïne en Orbáns regering wil niets weten over de gezamenlijke asielregels. Daarnaast heeft Orbán 2/3e meerderheid in het parlement, wat betekent dat hij de grondwet makkelijk kan aanpassen en daarmee de controlemechanismen inperken. Migranten worden gedemoniseerd, het recht op vrijheid van meningsuiting wordt continue verder begrensd; er zijn bijna geen onafhankelijke media meer in het land. Daarbij is het land een gevaar voor LHBTI’ers. Kortom, de EU is niet content met Hongarije, hoezo kan Brussel Hongarije er niet uitgooien?
Huxit tegen haar wil in
Volgens het Verdrag van Lissabon (2007) kan een land tegen haar wil de Europese Unie niet worden uitgezet. Een land kan de EU alleen vrijwillig verlaten. Daarnaast kan het stemrecht in de Raad wel worden ontnomen. Een van de kernwaarden van de Europese Unie is rechtsstaat, als deze te ver wordt uitgehold dan lijkt de volgende stap de Huxit. Echter is daar nog geen sprake van. Er is veel kritiek op het land, maar de race is nog niet gelopen. De kernwaarden vrijheid, vrede en ontwikkeling staan nog steeds centraal binnen de EU en Europa en daar kan Hongarije alsnog een belangrijke rol spelen.
Conclusie
Hoewel Hongarije in meerdere sectoren botst met de normen en waarden van de Europese Unie, is het juridisch onmogelijk en economisch niet wenselijk Hongarije uit de EU te zetten. De tactiek van de EU blijft daarom gefocust op druk en financiële prikkels, in de hoop de rechtsstaat te kunnen herstellen. Aan de andere kant, blijft Orbán de Europese Unie demoniseren waardoor de publieke opinie van het Hongaarse volk richting de EU steeds negatiever wordt. De situatie verkeert in een kwetsbaar evenwicht: de EU is ontevreden, maar beperkt; Hongarije is kritisch, maar afhankelijk van financiële middelen. De komende jaren, met name de verkiezingen van 2026, zullen bepalend zijn voor de koers van het land. Eén ding staat vast: de relatie tussen de EU en Hongarije blijft voorlopig een spanningsveld waarin politieke belangen, rechtsstatelijke principes en nationale identiteit met elkaar blijven botsen.
Foto door Ervin Lukacs via unsplash
